فرم وصیت نامه

توضیحات پیرامون قیّم :

مردی که از دنیا می رود به طور طبیعی مطابق قوانین دینی، پدر او یعنی پدر بزرگ پدری فرزندان صغیرش قیم و سرپرست آنان خواهد بود، و همین طور پدر پدر بزرگ، اما اگر آنها در قید حیات نباشند در صورتی که سرپرستی برای فرزندان صغیر خود تعیین نکنیم تعیین سرپرست باید توسط حاکم شرع صورت پذیرد. تعیین سرپرست در صورتی که بدون سرپرست مال صغیر از بین می رود یا خودشان آسیب می بینند لازم است و در هر صورت بدون اجازه ولی شرعی کمترین تصرف در اموال میت جایز نمی باشد. البته اجازه ولی شرعی هم در کارهایی است که مصلحت صغیر در آن باشد. لازم به یادآوری است سرپرستی فرزندان صغیر به مادر تعلق نمی گیرد مگر این که پدر او را تعیین کند. لازم به ذکر است فرزندانی نیاز به قیم و سرپرست دارند که بالغ و رشید نباشند.

توضیحات پیرامون ناظر : برای وصیت کننده جایز است بر کارهای وصی در انجام وصیت ناظر قرار دهد و وظیفه ناظر تابع قراری است که وصیت کننده معین می کند. پس گاهی تعیین ناظر برای اطمینان پیدا کردن بر انجام اموری است که وصیت نموده است و ناظر را مراقب وصی قرار می دهد تا بر کارهای وصی اطلاع پیدا کند تا اگر از او خلافی در عمل به وصیت دید به او اعتراض نماید و گاهی از این جهت است که به نظرهای وصی اطمینان ندارد ولی به نظرات ناظر اطمینان دارد و او را بر وصی ناظر قرار می دهد که کارهای وصی طبق نظر ناظر باشد و هیچ کاری انجام ندهد مگر این که ناظر آن را صلاح بداند. در این صورت وصی اگرچه در انجام کارها به صورت مستقل، ولایت دارد لیکن در رأی و نظر غیر مستقل است، و کارهای او امضاء نمی شود مگر این که موافق نظر ناظر باشد.

سعی کنید مشخصات اموال را به صورت کامل و با جزئیات وارد نمایید تا حقوقی از ورثه شما ضایع نشود.

توصیه ها : سعی کنیم بدهی های خود را در زمان حیات بپردازیم و یا حداقل به مقدار بدهی ها، میراثی از خود به جا بگذاریم. در روایتی آمده است هنگامی که از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله تقاضا می شد به جنازه مسلمانی که بدهکار است نماز بخوانند، حضرت سؤال می فرمودند: آیا مالی که با آن بدهی اش را بپردازند به ارث گذاشته است؟ اگر می گفتند آری، حضرت بر جنازه او نماز می خواندند و در غیر این صورت می فرمودند: خودتان به جنازه او نماز بخوانید. (بحار الانوار، جلد27، صفحه 243) بسیار خوب است علاوه بر وصیت نامه که موارد مهم در آن نوشته می شود، دفتر مخصوصی برای ثبت بدهکاری های خود داشته باشیم، تا به محض آن که به کسی بدهکار شدیم، آن بدهکاری را در دفتر مخصوص بنویسیم. و در وصیت نامه اصلی به معتبر بودن این دفتر و عمل به آنچه در آن آمده است، سفارش شود.

توصیه ها :

بر شما مقرر شده هنگامی که مرگ یکی از شما فرا رسد، اگر چیز ارزشمندی (مالی) از خود به جای گذارده، برای پدر و مادر و خویشاوندان، به طور شایسته وصیت کند؛ این وظیفه ای است بر پرهیزکاران.(سوره بقره، آیه 180) بهتر است همان گونه که امیر مؤمنان علیه السلام در نهج البلاغه، فرموده است: خودمان وصی خود باشیم و آنچه از کارهای خیر که دوست داریم بعد از ما برای ما انجام دهند خودمان در زمان حیات انجام دهیم.(نهج البلاغه، کلمات قصار، شماره 254)

در روایات آمده که یکی از صحابه پیامبر (ص) پیش از وفاتش وصیت کرد یک انبار خرما را از طرف او ، پیامبر (ص) میان تهیدستان تقسیم نمایند . پس از مرگ او ، رسول خدا (ص) خرماها را تقسیم فرمودند تا اینکه چند دانه خرما که پرندگان نوک زده بودند باقی ماند . پیامبر اکرم (ص) در این زمان فرمودند : این مرد اگر خودش همین چند دانه خرما را در حیات خویش می داد ، در نزد خدا محبوب تر بود از این همه خرمایی که من از طرف او طبق وصیتش انفاق کردم. ( شیخ صدوق ، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال ، ص142 )

بهتر است در وصیت به یک سوم یعنی « ثلث » عین مخصوصی از دارایی را تعیین کنیم تا به اندازه یک سوم از همان عین برداشته شود. مثلا قید کنیم که از خانه یا مغازه یا پولهای نقد، یک سوم برداشته شود. زیرا وصیت به یک سوم از همه دارایی برای وارثان موجب زحمت خواهد بود. چون در این صورت یک سوم به طور مشاع در همه دارایی خواهد بود و جدا ساختن آن باید با رضایت همه شرکاء صورت گیرد.

انسان می تواند یک سوم اموالش را برای انجام کارهای خیر بعد ازمرگش وصیت کند. اما وصیت به یک سوم برای امور خیریه در صورتی خوب است که وارثان، نیازمند و گرفتار نباشند. اما اگر آنان نیازمندند، بهتر است به کمتر از یک سوم مثلاً یک چهارم یا یک پنجم وصیت کند و یا اصلاً وصیتی به کارهای خیر نکند. همچنین اگر وارثان نیازمند می باشند از هزینه کردن تمام دارایی خود در کارهای خیر قبل از مرگ خودداری کنیم در روایتی آمده است: یکی از یاران پیامبر صلی الله علیه و آله از دنیا رفت و فرزندان خردسالی از او به یادگار ماند. او در آستانه مرگ اموال خود را در راه خدا صرف کرد. به گونه ای که هیچ مال دیگری از او باقی نمانده هنگامی که پیامبر صلی الله علیه و آله باخبر شدند فرمودند: با او چه کردید؟ گفتند: او را دفن کردیم، حضرت فرمود: اگر قبلاً آگاه شده بودم اجازه نمی دادم او را در قبرستان مسلمانان دفن کنید، چرا که فرزندان خردسال خود را رها کرده تا از مردم گدایی کنند.(بحارالانوار، جلد103، صفحه 191)

با توجه به این که برگزاری مجالس ترحیم مانند اول، سوم، هفتم و اطعام به مردم، نیازمند اجازه وارثان می باشد و در صورتی که بین وارثان صغیر باشد، و یا کبیری که به حد رشد نرسیده، نمی توان از سهم او برداشت، خوب است در وصیت نامه نوشته شود که هزینه این گونه مجالس و هم چنین تصرفاتی که در خانه برای این گونه مراسم می شود از ثلث محاسبه شود.

توصیه ها :

انسان می تواند در زمان حیات خود حق استفاده از خانه مسکونی خود را به همسرش تا زمان حیات همسرش واگذار کند و در نتیجه با فوت شوهر، استفاده از خانه مسکونی همچنان در اختیار همسر خواهد بود و وارثان پیش از وفات همسر نمی توانند خانه را میان خود تقسیم کنند. به این کار در اصطلاح فقه اسلامی «عُمری» می گویند. یعنی مرد به همسرش می گوید: حق استفاده از خانه مسکونی خودم را تا زمان حیات شما به شما واگذار کردم و پس از آن همسر می گوید: پذیرفتم، البته باید خانه مسکونی را معین کند که کدام خانه است.

بسیار مناسب است در وصیت نامه، به مسائل دینی و اخلاقی مانند: خواندن نماز اول وقت، تلاوت قرآن، شرکت در مجالس اهل بیت علیهم السلام و برگزاری آن، رعایت دوستی و محبت میان وارثان، رعایت حجاب و امثال آن سفارش شود.